Rydym yn falch iawn o gyhoeddi lansiad O Llaith i Gynnes, prosiect cydweithredol newydd sy'n archwilio sut y gall cartrefi traddodiadol gwledig yng Ngorllewin Cymru ddod yn fwy cyfforddus, mwy gwydn ac yn is eu carbon, heb golli'r rhinweddau sy'n eu gwneud yn arbennig.
Mae'r prosiect yn canolbwyntio ar ffermdy Bremenda Isaf, adeilad traddodiadol â waliau solet o waith maen sy'n eiddo i Gyngor Sir Caerfyrddin. Dros y 12 mis nesaf, bydd yr adeilad yn dod yn safle dysgu ac ymchwil byw, gan ein helpu i gasglu tystiolaeth gadarn ynghylch beth sy'n gweithio, beth nad yw'n gweithio, a beth mae "arfer da" yn ei olygu ar gyfer adeiladau hŷn mewn hinsawdd wlyb sy'n agored i law a wynt.
Nid yw hwn yn brosiect am atebion cyflym nac am ôl-osod safonol sy'n addas i bawb. Yn hytrach, mae'n ymwneud â deall sut mae'r adeiladau hyn yn ymddwyn mewn gwirionedd, ac yna defnyddio'r wybodaeth honno i gefnogi penderfyniadau gwell i berchnogion tai, crefftwyr a gweithwyr proffesiynol sy'n cynllunio gwaith ar draws ein rhanbarth.
Partneriaeth wedi'i Seilio ar Le, Sgiliau a Thystiolaeth
Arweinir O Llaith i Gynnes gan Ysgol Bensaernïaeth Cymru, Prifysgol Caerdydd, mewn partneriaeth â Chyngor Sir Caerfyrddin, Thîm Ynni Rhanbarthol De-orllewin Cymru, a Chanolfan Tywi.
Mae'r bartneriaeth hon yn dwyn ynghyd arbenigedd ym maes perfformiad adeiladau, gwyddor deunyddiau, cyflawni gan awdurdodau lleol, a sgiliau adeiladu treftadaeth. Mae hefyd yn adlewyrchu rhywbeth sy'n bwysig iawn i ni yng Nghanolfan Tywi: cyfuno ymchwil â dysgu ymarferol er mwyn sicrhau bod tystiolaeth yn arwain yn gyflym at welliannau go iawn.
Pam Mae Hyn yn Bwysig i Orllewin Cymru
Ar draws Cymru wledig, mae llawer o gartrefi wedi'u hadeiladu'n draddodiadol â waliau maen solet ac wedi'u haddasu dros amser gan ddefnyddio deunyddiau modern anathraidd megis rendrau sment a phlastrau gypswm. Mewn ardaloedd sy'n agored i law sy'n cael ei yrru gan y gwynt, gall craciau a diffygion ganiatáu lleithder i dreiddio i'r waliau, sydd wedyn yn ei chael yn anodd sychu. Y canlyniad yn aml yw ffabrig llaith, mwy o golli gwres a llai o gysur dan do.
Mae un o egwyddorion allweddol y prosiect yn syml ond yn bwerus:
Os gallwn helpu adeilad traddodiadol i sychu a gweithredu fel y bwriadwyd iddo wneud, gallwn wella cysur a pherfformiad ynni hyd yn oed cyn ystyried mesurau ôl-osod costus a risg uchel.
Mae hyn yn bwysig nid yn unig i dreftadaeth ond hefyd i sero net. Ni allwn gyrraedd targedau datgarboneiddio os yw adeiladau traddodiadol yn cael eu hystyried yn "rhy anodd" neu'n "annheilwng o'r ymdrech". Mewn llawer o gymunedau, nhw yw'r prif stoc dai.
Beth Fydd y Prosiect yn Ei Wneud Dros y 12 Mis Nesaf
Bydd y tîm yn creu blwyddyn lawn o ddata perfformiad sylfaenol er mwyn deall sut mae'r adeilad yn ymddwyn yn ystod y gaeaf pan gaiff ei gynhesu ac yn ystod yr haf wrth weithredu'n naturiol heb wresogi.
Bydd y gwaith yn cynnwys:
1. Monitro Cysur a Defnydd Ynni
Bydd tymheredd a lleithder cymharol yn cael eu monitro ledled yr adeilad. Bydd y prosiect hefyd yn olrhain mewnbwn ynni er mwyn adeiladu darlun clir o'r hyn sydd ei angen i sicrhau amodau cyfforddus yn y ffermdy yn ei gyflwr presennol.
2. Monitro Ffabrig yr Adeilad
Bydd y waliau'n cael eu monitro am leithder a cholled gwres, gan gynnwys mesuriadau gwerth-U a darlleniadau cynnwys lleithder dros amser. Yn bwysig, bwriedir monitro'r berthynas rhwng y ffactorau hyn yn barhaus fel y gallwn weld sut mae perfformiad yn newid wrth i lefelau lleithder amrywio drwy'r tymhorau.
3. Deall y Deunyddiau
Bydd samplau o rendrau, plastarau, morterau a cherrig presennol yn cael eu dadansoddi i ddeall nodweddion allweddol megis mandylledd, dwysedd, dargludedd thermol ac ymddygiad lleithder. Bydd y dystiolaeth hon ynghylch deunyddiau wedyn yn llywio'r gwaith modelu a'r astudiaethau dichonoldeb.
4. Datblygu Astudiaeth Ddichonoldeb sy'n Seiliedig ar Ymchwil
Gan ddefnyddio'r data monitro a phrofion deunyddiau, bydd y tîm yn modelu ac yn profi atebion posibl drwy broses ailadroddus o ddylunio ac efelychu. Y nod yw nodi llwybrau tuag at berfformiad carbon isel gyda'r lleiafswm o ymyrraeth a'r uchafswm o gysur, gan ystyried hefyd effeithiau carbon oes gyfan.
O Ymchwil i Effaith Ymarferol
Un o'r agweddau mwyaf cyffrous ar O Llaith i Gynnes yw ei fod wedi'i gynllunio o'r cychwyn cyntaf i greu canlyniadau ymarferol, nid adroddiadau a fydd yn eistedd ar silff.
Mae'r prosiect yn cynnwys rhaglen gref o hyfforddiant a rhannu gwybodaeth, gan gynnwys:
- Astudiaeth achos rithwir a model 3D i gefnogi dysgu a datblygiad proffesiynol.
- Integreiddio i hyfforddiant achrededig Canolfan Tywi, gan gynnwys y Dyfarniad Lefel 3 mewn Mesurau Effeithlonrwydd Ynni ar gyfer Adeiladau Hŷn a Thraddodiadol.
- Seminar proffesiynol gyda phartneriaid rhanbarthol i archwilio rhwystrau i weithredu a blaenoriaethau hyfforddi.
- Diwrnod agored cymunedol ym Mremenda Isaf, gan wahodd pobl leol, crefftwyr a rhanddeiliaid i ymgysylltu â'r dysgu.
- Rhannu canfyddiadau gyda thimau awdurdodau lleol, llunwyr polisi a rhwydweithiau'r diwydiant.
Yn y Ganolfan Tywi, rydym yn arbennig o gyffrous am y cyfle i ddefnyddio'r safle fel amgylchedd dysgu, gan gysylltu tystiolaeth am berfformiad adeiladau â phenderfyniadau ymarferol ynghylch deunyddiau, atgyweirio, cynnal a chadw, a llwybrau ôl-osod sy'n addas ar gyfer adeiladau traddodiadol yn ein hinsawdd.
Edrych Ymlaen
Mae'r cyfnod 12 mis hwn yn ddechrau taith hwy. Bwriad y prosiect yw cefnogi ceisiadau am gyllid pellach a fydd yn galluogi'r argymhellion i gael eu gweithredu a monitro parhaus wrth i newidiadau gael eu gwneud.
Mewn geiriau eraill, mae gan y ffermdy'r potensial i ddod yn astudiaeth achos fyw ac esblygol, gan ddangos sut mae perfformiad adeilad yn newid wrth i ymyriadau gael eu cyflwyno dros amser.
Cadwch mewn Cysylltiad
Byddwn yn rhannu diweddariadau wrth i'r gwaith monitro fynd rhagddo ac wrth i'r canfyddiadau cynnar ddechrau dod i'r amlwg. Os ydych yn weithiwr proffesiynol ym maes adeiladu, yn gontractwr, yn swyddog awdurdod lleol, yn addysgwr, yn fyfyriwr neu'n berchennog tŷ sydd â diddordeb mewn adeiladau traddodiadol ac atebion carbon isel, byddem wrth ein bodd pe baech yn dilyn y prosiect ac yn ymuno â digwyddiadau'r dyfodol.
Mae'r prosiect hwn yn ymwneud â meithrin hyder drwy dystiolaeth a datblygu gallu drwy sgiliau.
Mwy o newyddion yn fuan.