Taith o Ddysgu, Crefft a Chadwraeth
I lawer o bobl sy'n gweithio ym maes atgyweirio adeiladau traddodiadol, nid yw hyfforddiant yn ymwneud yn unig â chael cymhwyster. Mae'n ymwneud â datblygu barn broffesiynol, magu hyder, a meithrin dealltwriaeth ddyfnach o sut i ofalu am ffabrig hanesyddol yn y ffordd gywir.
I Matt James, mae cwblhau ei NVQ mewn Plastro Treftadaeth gyda Chanolfan Tywi wedi dod yn rhan o daith lawer ehangach.
Mae Matt bellach yn cymryd rhan yng Nghymrodoriaeth SPAB, rhaglen hyfforddi amser llawn uchel ei pharch a redir gan y Gymdeithas er Gwarchod Adeiladau Hynafol (Society for the Protection of Ancient Buildings). Mae'r Gymrodoriaeth yn ehangu sgiliau a phrofiad crefftwyr sy'n gweithio ym maes atgyweirio adeiladau hanesyddol, gan fynd â'r Cymrodyr ledled y DU i ddysgu gan weithwyr cadwraeth profiadol, ymweld â phrosiectau byw ac archwilio ystod eang o sgiliau adeiladu traddodiadol.
I Matt, mae'r profiad hyd yma wedi bod yn drawsnewidiol.
"Mae fy amser ar y Gymrodoriaeth hyd yma wedi bod yn anhygoel. Mae pob diwrnod yn safle a phrosiect gwahanol, gyda'r drafodaeth ynghylch y dull gweithredu yn brif ffocws."
Mae Cymrodoriaeth SPAB yn rhoi'r cyfle i grefftwyr gamu'n ôl o'u gwaith dydd i ddydd arferol ac ymgolli ym myd ehangach cadwraeth adeiladau. Mae'r Cymrodyr yn teithio gyda'i gilydd, yn ymweld â phrosiectau ledled y wlad ac yn treulio amser yn dysgu nid yn unig sut mae atgyweiriadau traddodiadol yn cael eu cyflawni, ond hefyd pam y dewisir dulliau penodol.
Mae Matt yn disgrifio'r sgyrsiau rhwng Cymrodyr, Ysgolheigion a gweithwyr cadwraeth proffesiynol fel un o rannau mwyaf gwerthfawr y profiad.
"Wrth gael amser i fyfyrio ar Floc 1, mae'r rhaglen eisoes wedi cael effaith fawr ar fy ffordd o feddwl am sut i roi'r syniadau hyn ar waith yn fy ymarfer fy hun ar safleoedd. Yn y pen draw, y sgyrsiau hyn sydd gennym fel grŵp o Gymrodyr ac Ysgolheigion bob dydd yw'r hyn sy'n apelio fwyaf ataf, gan dynnu ar safbwyntiau a chefndiroedd gwahanol pawb."
Mae'r Gymrodoriaeth eisoes wedi cyflwyno Matt i amrywiaeth eang o grefftau traddodiadol a phynciau cadwraeth. Ochr yn ochr â diwrnodau ymarferol yn archwilio sgiliau megis cerfio pren, torri llythrennu mewn carreg, ffurfio gwaith plwm, pargetio, toi gwellt a gwehyddu plethwaith (wattling), mae hefyd wedi cymryd rhan mewn ymweliadau mwy manwl yn edrych ar bynciau fel dendrogronoleg, peirianneg pontydd a materion strwythurol ar brosiectau cadwraeth.
I rywun sydd â chefndir mewn plastro treftadaeth, mae'r profiad ehangach hwn yn helpu Matt i ddatblygu dealltwriaeth fwy cyflawn o adeiladau hanesyddol yn eu cyfanrwydd.
"Mae wedi bod yn hynod werth chweil hyd yma. Mae gallu teithio gyda'n grŵp ar hyd a lled y DU a rhannu'r profiadau hyn gyda'n gilydd yn wych. Rwy'n teimlo'n ffodus iawn o gael cwrdd â'r bobl rydym wedi eu cyfarfod a dysgu ganddynt ar hyd y ffordd. Rwy'n edrych ymlaen yn fawr at Floc 2 ym mis Gorffennaf!"
Mae taith Matt tuag at y Gymrodoriaeth yn gysylltiedig yn gryf â'i amser yng Nghanolfan Tywi.
Drwy ei hyfforddiant NVQ mewn Plastro Treftadaeth, bu Matt yn gweithio gyda thiwtoriaid gan gynnwys Joe, Tom a Paul Walters o Just Lime Ltd. Mae'n rhoi clod i'r profiad hwnnw am ei helpu i feddwl yn ddyfnach am y dewisiadau a wneir wrth atgyweirio adeiladau hanesyddol, o fythynnod brodorol i Henebion Cofrestredig.
"Mae Canolfan Tywi wedi chwarae rhan allweddol yn fy nhaith at Gymrodoriaeth SPAB. Roedd fy amser yno yn dysgu gyda Joe, Tom a Paul Walters yn fy rhoi ar y llwybr i geisio dealltwriaeth well o'r hyn sy'n gwneud y dewis cywir ar gyfer ein ffabrig hanesyddol, boed hynny'n fwthyn brodorol neu'n Heneb Gofrestredig."
Mae Canolfan Tywi yn cefnogi crefftwyr, contractwyr, gweithwyr proffesiynol ym maes adeiladu a pherchnogion tai i ddatblygu'r sgiliau a'r wybodaeth sydd eu hangen i ofalu am adeiladau traddodiadol. I ddysgwyr fel Matt, gall y gefnogaeth hon ffurfio rhan o lwybr proffesiynol hirdymor, gan helpu i adeiladu hyder, creu cysylltiadau a chymryd y camau nesaf yn y sector treftadaeth.
Daeth Matt yn ymwybodol gyntaf o Gymrodoriaeth SPAB yn ystod ei amser gyda Chanolfan Tywi, ond drwy fynychu'r Building Limes Forum ym Mangor y daeth y syniad yn fwy realistig. Yno, cyfarfu â Philippa Soodeen o SPAB a siarad â chyn-Gymrodyr gan gynnwys Paul Walters a Dale Perrin, yn ogystal â Helena o Ganolfan Tywi.
"Roedd SPAB ar fy radar ers fy amser gyda'r Tywi, ond nid oeddwn wedi ei ystyried o ddifrif nes imi fynychu'r Building Limes Forum ym Mangor. Roedd honno'n benwythnos gwych lle cefais y cyfle i gwrdd â Philippa Soodeen o SPAB a thrafod y posibilrwydd o wneud cais am y Gymrodoriaeth."
Helpodd y sgyrsiau hynny Matt i ddeall nid yn unig beth oedd cynnwys y Gymrodoriaeth, ond hefyd beth y gallai ei gynnig iddo fel crefftwr sy'n ymrwymedig i atgyweirio adeiladau traddodiadol.
"Y ffactor penderfynol oedd trafod realiti'r Gymrodoriaeth dros ginio y penwythnos hwnnw gyda'r cyn-Gymrodyr Paul Walters a Dale Perrin, a Helena o'r Tywi. Mae gan y Tywi gysylltiadau cryf iawn â'r ffaith fy mod bellach yn Gymrawd SPAB... ac rwy'n falch iawn o hynny!"
Mae stori Matt yn atgoffa cryf o werth hyfforddiant cadwraeth ymarferol, rhwydweithiau proffesiynol a dysgu parhaus. Caiff sgiliau treftadaeth eu datblygu dros amser, drwy brofiad, arweiniad, trafodaeth a'r parodrwydd i barhau i ofyn cwestiynau.
Rydym wrth ein bodd yn gweld Matt yn parhau i ddatblygu fel crefftwr ac yn cymryd y cam nesaf hwn drwy Gymrodoriaeth SPAB.
I unrhyw un sy'n gweithio ym maes atgyweirio adeiladau traddodiadol, mae ei daith yn dangos sut y gall hyfforddiant agor drysau, meithrin hyder ac arwain at gyfleoedd newydd yn y sector treftadaeth.